Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin Yargılama Yetkisi

"Avrupa’da bir ortak hukuki alan yaratma amacı taşıyan Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS), iç hukukumuzun bir parçasıdır. Bilindiği gibi AİHS’in en önemli özelliklerinden birisi de, bireye devleti uluslararası bir yargı organı nezdinde dava edebilme yetkisi tanıyan bireysel başvuru hakkı tanımış olmasıdır. Bu çalışmada, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne yapılacak bireysel başvurular karşısında, Mahkemenin yargılama yetkisi incelenmiştir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin inceleme ve yargılama yetkisi, konu, kişi, yer ve zaman bakımından sınırlıdır. Bu unsurların içeriği büyük ölçüde Mahkemenin içtihatları ile belirlenmiştir. Bu bağlamda AİHS ve AİHM kararlarının ışığı altında, Mahkeme’nin yargılama yetkisi ile ilgili kuralların, bir bütün olarak değerlendirilip açıklığa kavuşturulması amaçlanmıştır.
Bu çalışmada, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarının yerine getirilmesi ve bu açıdan ülkemizde benimsenen yargılamanın yenilenmesi incelenme konusu yapılmaktadır. Bu doğrultuda, milletlerarası anlaşmaların normlar hiyerarşisindeki yeri konusundaki tartışmalar ve değerlendirmelere de çalışmada yer verilmiştir.
Mahkeme’nin iş yükünü hafifletmek ve yargılama sürecini hızlandırmak için denetim sisteminde birtakım değişiklikler öngören 14 Nolu Protokol’ün, 1. 6. 2010 tarihinde yürürlüğe girmesiyle birlikte, Mahkeme’nin mevcut sistemi büyük ölçüde değiştirilmiştir. Bu çerçevede AİHS ve AİHM ile ilgili pek çok konunun yeniden incelenmesi zorunluluğu ortaya çıkmıştır. Bu çalışmada çeşitli dergilerde yayınlanan makalelerimize de yer verilmiştir. Bu kitabın basımında büyük emekleri geçen Adalet Yayınevi yönetici ve çalışanlarına teşekkürlerimi sunuyorum."(Önsözden)

İçindekiler

    GİRİŞ-1
    I--AVRUPA İNSAN HAKLARI SÖZLEŞMESİ’NİN ÖZELLİKLERİ ve DENETİM MEKANİZMASI-7
    II--MAHKEME’NİN YARGILAMA YETKİSİ-19
    A--Mahkeme’nin Konu Yönünden Yetkisi-19
    B--Mahkeme’nin Kişi Yönünden Yetkisi-32
    C--Mahkeme’nin Yer Yönünden Yetkisi-42
    D--Mahkeme’nin Zaman Yönünden Yetkisi-49
    III--AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ KARARLARININ YERİNE GETİRİLMESİ-54
    IV--AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ KARARLARININ YERİNE GETİRİLMESİ ARACI OLARAK YARGILAMANIN YENİLENMESİ-63
    V--AVRUPA İNSAN HAKLARI SÖZLEŞMESİ VE AİHM KARARLARININ İÇ HUKUKUMUZDAKİ YERİ-69
    A--2004 Anayasa Değişikliğinden Önceki Durum-71
    B--2004 Anaysa Değişikliğinden Sonraki Durum-75
    VI--YARGILAMANIN YENİLENMESİNİN TÜRK İÇ HUKUKUNDAKİ YERİ VE YARGILAMANIN YENİLENMESİNİN KABULÜ İÇİN ÖNGÖRÜLEN ŞARTLAR-92
    A--Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nce, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi veya Ek Protokollerinden Birinin İhlal Edildiğinin Tespit Edilmiş Olması-101
    B--İhlallin Kesinleşmiş Bir Ceza, Hukuk, İdare (Vergi Mahkemesi) veya Askeri Mahkeme Kararından Kaynaklanması-101
    C--İhlalin Alınabilecek Başka Bir Tedbirle Ortadan Kaldırılamaması-103
    D--İhlalin Yargılamanın Yenilenmesi Yoluyla Ortadan Kaldırılabilir Bir Niteliğe Sahip Bulunması-103
    E--Başvurucu Tarafından Yargılamanın Yenilenmesi Yolunun Talep Edilmesi-104
    F--Yargılamanın Yenilenmesi Talebinin Süresinde İleri Sürülmüş Olması-105
    VII--YARGILAMANIN YENİLENMESİNİN SONUÇLARI-106
    VIII-AİHM KARARLARININ ANAYASA MAHKEMESİ’NE ETKİSİ-113
    A--4793 Sayılı Kanun’dan (2003) Önce-113
    B--4793 Sayılı Kanun’dan (2003) Sonra-114
    1--Türkiye Birleşik Komünist Partisi (TBKP) Davası-115
    2--Halkın Emek Partisi (HEP) Davası-118
    3--Özgürlük ve Dayanışma Partisi (ÖZDEP) Davası-119
    4--Kararların Değerlendirilmesi-119
    IX--14 NOLU PROTOKOL-122
    A--Yargıçların Görev Süreleri ve Görevden Alınma-126
    B--Yazı İşleri Birimi ve Raportörler-129
    C--Tek Yargıçlı Düzen, Komiteler, Daireler ve Büyük Daire-131
    D--Tek Yargıçların Yetkileri-133
    E--Komitelerin Yetkileri-135
    F--Kabul Edilebilirlik Şartları-137
    G--Üçüncü Tarafın Müdahalesi-143
    H--Davanın İncelenmesi-144
    I--Dostane Çözümler-146
    İ--Kararların Bağlayıcılığı ve Uygulanması-149
    K--İmza ve Onay-152
    AVRUPA İNSAN HAKLARI SÖZLEŞMESİ-157
    YARARLANILAN KAYNAKLAR-203